Szacuje się, że owady zapylające odpowiadają za zapylanie aż 78% gatunków roślin, w tym ponad 200 roślin uprawnych. Produkty ich pracy to nie tylko owoce i warzywa, ale także rzepak, koniczyna czy gorczyca. W przypadku wielu gatunków obecność pszczół wpływa nie tylko na wysokość plonu, ale i na jego jakość – jednolitość, wielkość czy kształt owocu. Przykładowo, pszczoła miodna zapyla co najmniej 15 gatunków drzew i krzewów owocowych. Obok niej pracują też inne owady, np. trzmiele, murarki ogrodowe, porobnice czy pszczolinki.
Jednocześnie, według danych FAO (Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa) każdego roku nawet 20–40% światowych plonów jest traconych z powodu chorób i szkodników[1]. Aby ograniczyć te straty, konieczna jest skuteczna ochrona roślin. Kluczowe jest jednak, by była ona prowadzona odpowiedzialnie – tak, aby chronić plony i nie szkodzić zapylaczom i środowisku naturalnemu. Właśnie na tym opiera się zrównoważone rolnictwo – łączy potrzeby produkcji z troską o bioróżnorodność i długofalową stabilność ekosystemów.
Jak ochrona roślin może wspierać zapylacze i bioróżnorodność?
Ochrona roślin i troska o zapylacze mogą iść w parze. Rolnicy mają dziś do dyspozycji szeroki wachlarz narzędzi chroniących uprawy, np. precyzyjne opryskiwacze z zaawansowaną elektroniką, technologie cyfrowe i satelitarne do monitorowania upraw, biologiczne środki ochrony roślin, czy nowoczesne, selektywne środki ochrony upraw.
Kluczowe znaczenie dla ochrony zapylaczy ma odpowiedzialne stosowanie środków ochrony roślin – zgodnie z etykietą-instrukcją preparatu, poza okresem aktywności zapylaczy i tylko wtedy, gdy rzeczywiście jest to konieczne.
Równie ważne jest zadbanie o siedliska zapylaczy – warto utrzymywać pasy kwietne, miedze, zadrzewienia śródpolne i brać pod uwagę obecność pobliskich pasiek. Takie działania sprzyjają owadom i innym pożytecznym organizmom, które wspierają uprawy.
Rolnik i pszczelarz – jak rozpocząć owocną współpracę?
Warto rozmawiać z pszczelarzami, którzy mają pasieki w pobliżu – wystarczy poinformować ich o planowanych zabiegach i wspólnie ustalić bezpieczne terminy. To proste działania, które pomagają chronić pszczoły i budować wzajemne zaufanie. Taka współpraca może wyjść zarówno od rolnika, jak i pszczelarza, i nie wymaga skomplikowanych procedur – liczy się otwarta rozmowa i przestrzeganie wspólnych zasad. Dobrym wsparciem w budowaniu takiej relacji jest „Kodeks dobrej współpracy rolników i pszczelarzy na rzecz owadów zapylających„, który można bezpłatnie pobrać i wdrożyć w praktyce. Kodeks pokazuje jak powinna wyglądać współpraca rolników i pszczelarzy, aby wspólnie dbać o bezpieczeństwo zapylaczy i środowiska naturalnego. Korzyści odniosą nie tylko owady zapylające, ale także sami rolnicy i pszczelarze.
W ramach Akademii PSOR udostępniamy również darmowe materiały edukacyjne online, które pomagają zrozumieć, jak chronić rośliny odpowiedzialnie z poszanowaniem środowiska. W module Ochrona owadów pożytecznych dostępne są też filmy, w których rolnicy i pszczelarze opowiadają o tym, jak wygląda ich współpraca na co dzień.
Ochrona zapylaczy to wspólna odpowiedzialność, która zaczyna się od codziennych decyzji w polu. Dla rolnika to przede wszystkim wyższe plony, lepsza jakość zbiorów i zdrowsze uprawy – dzięki większej obecności owadów zapylających. To także prosty sposób na budowanie gospodarstwa, które jest bardziej odporne na zmiany i cenione za odpowiedzialne podejście do środowiska.
[1] https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/f700bc9e-bdda-4818-9d29-a295d0aad0f6/content
