Środki ochrony roślin, obok leków, należą do najbardziej monitorowanych i uregulowanych prawnie gałęzi przemysłu chemicznego. Zanim preparat zarówno chemiczny, jak i biologiczny trafi do rolnika, musi przejść wieloletnie, rygorystyczne badania potwierdzające jego skuteczność i bezpieczeństwo względem ludzi i całego środowiska. Opracowanie jednego środka ochrony roślin to średnio 12 lat pracy i inwestycja rzędu około 261 mln euro, zanim zostanie on dopuszczony do sprzedaży.[1]
Od potrzeby do zarejestrowanego środka ochrony roślin
Środki ochrony roślin w Unii Europejskiej podlegają szczegółowej procedurze określonej w Rozporządzeniu (WE) nr 1107/2009. Każdy produkt jest oceniany pod kątem wpływu na zdrowie ludzi, zwierząt, organizmów wodnych, gleby i zapylaczy, a do obrotu trafiają wyłącznie preparaty o udokumentowanej skuteczności, zatwierdzone przez niezależnych ekspertów i organy regulacyjne.
Etapy powstawania i wprowadzania środka ochrony roślin:
- Badania i rozwój – w certyfikowanych laboratoriach GLP i GEP testuje się setki tysięcy substancji, z których tylko jedna na ok. 160 tys. spełnia wszystkie wymagania i trafia na rynek jako nowy środek ochrony roślin.[2]
- Rejestracja – zatwierdzanie substancji czynnej odbywa się na poziomie Unii Europejskiej, a następnie rejestrowane są konkretne preparaty w krajach członkowskich.
- Ponowna ocena – po kilku latach każda substancja przechodzi ponowną analizę bezpieczeństwa, aby potwierdzić, że spełnia aktualne wymagania.
- Wprowadzenie do obrotu – środki przeznaczone dla użytkowników profesjonalnych mogą kupować i stosować wyłącznie rolnicy z odpowiednim szkoleniem i kwalifikacjami.
- Stosowanie w gospodarstwach – obowiązuje ścisłe przestrzeganie zaleceń etykiety, m.in. w zakresie doboru preparatu do uprawy, dawkowania i okresu karencji; kontrole prowadzą inspekcje, odbiorcy i przetwórcy.
- Nadzór nad żywnością – bezpieczeństwo produktów rolnych dostępnych w sprzedaży detalicznej monitoruje Państwowa Inspekcja Sanitarna, działając według procedur opracowanych przez ekspertów Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności.
Nauka i praktyka – konieczna współpraca
Nawet najlepiej opracowany środek ochrony roślin nie przyniesie oczekiwanych efektów, jeśli zostanie zastosowany w niewłaściwy sposób. Dlatego kluczowa jest ścisła współpraca naukowców, doradców i rolników, która pozwala przenosić wyniki badań z laboratoriów i instytutów badawczych bezpośrednio do praktyki polowej. W przypadku preparatów biologicznych takie partnerstwo jest szczególnie istotne, ponieważ ich skuteczność zależy w dużym stopniu od odpowiedniego doboru warunków stosowania, a efekty często widoczne są dopiero w dłuższej perspektywie.
Od trzech dekad Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin dba o to, by rolnicy mieli dostęp do wiedzy na temat skutecznych, bezpiecznych i zgodnych z prawem rozwiązań stosowanych w ochronie roślin. Dlatego powstała Akademia PSOR – bezpłatna platforma e-learningowa, która jest źródłem wiedzy o prawidłowym i bezpiecznym stosowaniu środków ochrony roślin.
W stronę innowacji biologicznych
Widzimy rosnącą rolę biologicznych metod ochrony roślin, ale także wyzwania – od potrzeby jasnych definicji, przez usprawnienie rejestracji, po edukację użytkowników. W naszych postulatach podkreślamy konieczność dostosowania przepisów do specyfiki biopreparatów i wsparcia innowacji.
Między innymi te tematy zostaną omówione przez ekspertów, naukowców i praktyków podczas konferencji online „Preparaty biologiczne w ochronie i uprawie roślin – aktualne problemy i perspektywy rozwoju rynku biopreparatów”, 23 września 2025 r. o godz. 12:00. Dodatkowo podczas wydarzenia naukowcy z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu przedstawią wyniki badań dotyczących postrzegania tych środków przez polskich rolników. Sprawdź szczegółowy program.
To często nauka wyznacza kierunek zmian i gwarantuje, że na pola trafiają wyłącznie środki bezpieczne i skuteczne. Dzięki badaniom możliwe jest wprowadzanie rozwiązań, które łączą wysoką skuteczność z poszanowaniem środowiska i oczekiwaniami konsumentów. W dobie rosnących wymagań wobec rolnictwa rola nauki pozostaje fundamentem nowoczesnej ochrony roślin.
[1] https://croplife.org/wp-content/uploads/2024/02/Time-and-Cost-To-Market-CP-2024.pdf
[2] Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin, Klimat, środowisko, biznes, Warszawa 2021
