Do 2050 roku na świecie będzie żyło niemal 10 miliardów ludzi. Jak zapewnić im dostęp do bezpiecznej i wartościowej żywności, nie wyczerpując przy tym zasobów środowiska? To jedno z najważniejszych wyzwań współczesnego rolnictwa. W obchodzonym 16 października Światowym Dniu Żywności, pod hasłem „Innovate today. Nourish tomorrow”), zwracamy uwagę na rolę wiedzy, innowacji i samych rolników w budowaniu bezpieczeństwa żywnościowego.
Według Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) do 2050 roku globalna produkcja żywności będzie musiała wzrosnąć o około 50% w porównaniu z 2012 rokiem. Szacuje się, że aż 80% dodatkowego zapotrzebowania zostanie zaspokojone przez produkty roślinne. Wyzwanie nie sprowadza się jednak wyłącznie do zwiększania plonów. Rolnictwo musi jednocześnie mierzyć się ze skutkami zmiany klimatu, ograniczoną dostępnością wody, degradacją gleb oraz coraz większą presją chorób i szkodników. Przyszłość bezpieczeństwa żywnościowego zależy więc od tego, czy będziemy potrafili produkować więcej i efektywniej, a jednocześnie chronić zasoby, od których zależy produkcja żywności.
Rolnicy na pierwszej linii bezpieczeństwa żywnościowego
Zanim żywność trafi na nasze stoły, jej droga zaczyna się na polu. To tutaj zapadają decyzje o doborze odmian, terminach siewu, nawożeniu, nawadnianiu czy ochronie upraw. Każda z nich wpływa na wielkość i jakość przyszłych plonów. Skala wyzwań jest ogromna. FAO szacuje, że każdego roku szkodniki i choroby roślin powodują straty sięgające nawet 40% światowej produkcji roślinnej. To realne zagrożenie dla dostępności żywności, dochodów rolników i stabilności całego łańcucha dostaw. Dlatego skuteczna ochrona zdrowia roślin jest jednym z fundamentów bezpieczeństwa żywnościowego. Współczesny rolnik potrzebuje możliwości łączenia różnych metod ochrony upraw – agrotechnicznych, biologicznych, fizycznych i chemicznych – zgodnie z zasadami integrowanej ochrony roślin. Nie chodzi o stosowanie większej liczby zabiegów, ale o trafne decyzje: odpowiednią metodę, we właściwym miejscu i czasie, na podstawie monitorowania zagrożeń.
Innowacje muszą być dostępne dla rolników
Hasło tegorocznego Światowego Dnia Żywności przypomina, że innowacje nie są celem samym w sobie. Ich wartość mierzy się tym, czy pomagają rozwiązywać rzeczywiste problemy – ograniczać straty plonów, racjonalnie gospodarować zasobami i poprawiać efektywność produkcji. Rolnictwo precyzyjne, cyfrowe systemy zarządzania gospodarstwem, monitoring upraw czy biologiczne środki ochrony roślin dają nowe możliwości. Pozwalają wcześniej wykrywać zagrożenia i podejmować bardziej precyzyjne działania, z korzyścią zarówno dla gospodarstwa, jak i środowiska.
Rolnicy potrzebują skutecznych i bezpiecznych narzędzi ochrony roślin, sprawnych procedur dopuszczania innowacji, stabilnych i przewidywalnych regulacji, a także doradztwa, szkoleń i wsparcia we wdrażaniu nowych rozwiązań. Szczególnie ważne jest to w sytuacji rosnących kosztów produkcji i ograniczania dostępności części dotychczas stosowanych metod ochrony upraw. Z badania przeprowadzonego w 2025 roku na zlecenie Polskiego Stowarzyszenia Ochrony Roślin wynika, że jedynie 35% ankietowanych rolników deklarowało korzystanie z rozwiązań takich jak teledetekcja, mapowanie pól, aplikacje wspomagające podejmowanie decyzji czy systemy zarządzania gospodarstwem.
Wyprodukować to nie wszystko. Trzeba jeszcze ograniczać straty
Bezpieczeństwo żywnościowe wymaga również ochrony tego, co już udało się wyprodukować. Według danych FAO w 2023 roku na świecie tracono około 13,3% żywności na etapach od zbioru do sprzedaży detalicznej. Straty powstają m.in. z powodu chorób grzybowych, podczas przechowywania, transportu i przetwarzania. Ich ograniczanie oznacza nie tylko większą dostępność żywności, ale też lepsze wykorzystanie wody, energii, gleby i pracy włożonej w produkcję. Ważna jest również jakość i bezpieczeństwo produktów trafiających do konsumentów.
W opublikowanym w 2026 roku raporcie Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wskazał, że 98,8% próbek żywności pobranych w 2024 roku w ramach skoordynowanego programu kontroli UE było zgodnych z przepisami dotyczącymi pozostałości środków ochrony roślin. EFSA oceniła ryzyko dla zdrowia konsumentów związane z oszacowanym narażeniem na pozostałości w badanej żywności jako niskie.
Bezpieczeństwo żywnościowe to wspólna odpowiedzialność
Od pola do talerza żywność przechodzi długą drogę. Rolnicy, producenci środków ochrony roślin, naukowcy, przetwórcy, administracja i konsumenci mają w tym procesie różne zadania, ale wspólny cel: zapewnienie dostępu do bezpiecznej, wartościowej i przystępnej cenowo żywności. W Światowym Dniu Żywności warto pamiętać przede wszystkim o tych, od
których zaczyna się cały proces – rolnikach. Jeśli oczekujemy od nich produkcji większej ilości żywności, utrzymywania wysokich standardów jakości i jednoczesnego ograniczania wpływu na środowisko, musimy zapewnić im dostęp do wiedzy, innowacji i skutecznych narzędzi.
Bo bezpieczeństwo żywnościowe jutra zależy od decyzji i możliwości, jakie dajemy rolnikom już dziś.
Źródła danych:
- FAO, The State of the World's Land and Water Resources for Food and
Agriculture 2025. - FAO, Plant Production and Protection.
- FAO, wskaźnik SDG 12.3.1a – dane o stratach żywności za 2023 rok.
- EFSA, The 2024 European Union report on pesticide residues in food,
opublikowany w maju 2026 roku. - PSOR, Innowacje w ochronie roślin to już nie wybór, lecz konieczność, 2026;
badanie Openfield na zlecenie PSOR, wrzesień 2025.
